Inleiding Delen doe je zo

Robert, Martine en hun kinderen Fjodor en Flann deelden anderhalf jaar lang van alles voor Delen doe je zo
Robert, Martine en hun kinderen Fjodor en Flann deelden anderhalf jaar lang van alles voor Delen doe je zo. De deeleconomie in de praktijk. Foto: Roos van der Sanden

“Help! Mijn dochter kan ineens staan! Heeft iemand nu meteen een campingbedje te leen? Bedankt!” Dat schrijft Violette, die een straat verderop woont. Het is nog vroeg als we haar bericht ontvangen via Peerby, de website waarmee je spullen deelt met buurtgenoten. We schrijven direct een berichtje terug dat ze ons campingbedje mag lenen. Het ligt toch ongebruikt in de berging. Wanneer we tussen ons journalistieke werk door onze Facebookaccounts checken, zien we dat buurtgenoot Walter op de pagina van onze straat om hulp vraagt bij het bewerken van een dikke metaalplaat. “Heeft iemand gereedschap om het ding door midden te zagen?” In de buurttuin knabbelt buurtkonijn Flappie ondertussen aan de paardebloemblaadjes die buurkinderen in zijn hok hebben gestopt.

Tijdens de lunchpauze gaan we in het centrum van onze woonplaats Rotterdam op zoek naar een cadeautje voor een tante. Bij de duurzame cadeauwinkel ‘Waar’ zien we een grote sloophouten ‘ruilboekenkast’ vol gratis boeken staan. Je kunt er een boek in zetten dat je gelezen hebt en een ander boek mee naar huis nemen. Een boek van de Finse schrijver Arto Paasilina gaat mee in de tas.

Zelfgemaakte boekenkast foto: Roos van der Sanden
Zelfgemaakte boekenkast foto: Roos van der Sanden

Deeleconomie

De deeleconomie is overal. Je kunt die volgens hoogleraar innovatiestudies Koen Frenken als een tijdelijke Marktplaats zien. Mensen delen, net als op Marktplaats, spullen met elkaar. Maar deelnemers aan de deeleconomie worden geen nieuwe eigenaars van de spullen. Ze krijgen tijdelijk toegang tot deze eigendommen. Vaak gaat het daarbij om spullen die mensen niet dagelijks gebruiken. Er is dus sprake van overcapaciteit. Veel mensen denken dat de deeleconomie een vrijheid-blijheid-geitenwollensokkeneconomie is, waarin geen geld omgaat, maar het komt ook voor dat mensen een financiële beloning voor tijdelijke toegang tot hun spullen vragen.

Zoveel mogelijk deelplatforms uitproberen Foto: Roos van der Sanden
Zoveel mogelijk deelplatforms uitproberen Foto: Roos van der Sanden

Door te delen is er een dynamisch alternatief ontstaan voor het aanschaffen van nieuwe spullen en het inschakelen van dure diensten. Cijfers van deelplatformen laten dat overtuigend zien. Peerby ging in 2012 van start en heeft nu wereldwijd 200.000 leden. Het platform bemiddelde al bij het delen van meer dan een miljoen spullen met buurtgenoten. Of neem Thuisafgehaald, waarbij je avondeten kunt delen. Bijna 10.000 thuiskoks deelden inmiddels 80.000 maaltijden met buurtgenoten. In 1995 begon Greenwheels met drie deelauto’s in Rotterdam, nu staan hun auto’s op 1.700 locaties, in bijna honderd steden. Ook particulieren delen sinds 2011 steeds vaker een auto. Zo deelden via SnappCar in 2014 7.000 Nederlanders hun wagen. We slapen ook steeds vaker in andermans bed. Airbnb, een deelplatform waarbij mensen hun eigen woning verhuren aan onbekenden, heeft wereldwijd meer dan 800.000 accommodaties in de aanbieding, van simpele studentenkamers tot kastelen.

Internet

Delen is niet nieuw. Van oudsher is de mens een sociaal wezen. Delen hoort daarbij. Toch leken we het delen de afgelopen decennia een beetje verleerd. Wie in de jaren vijftig van de vorige eeuw geld bij elkaar wist te schrapen om een televisie te kopen, kreeg alle buurtbewoners op bezoek die ook van de nieuwe uitvinding wilden genieten. Maar in de jaren zestig werd welvaart beschikbaar voor vrijwel iedereen, waardoor de noodzaak tot het delen van spullen wegviel. Ieder huishouden wilde het gemak van een eigen televisie, wasmachine, boor, gras- maaier en auto – aangewakkerd door steeds meer reclame. De Britse premier Margaret Thatcher en de Amerikaanse president Ronald Reagan stimuleerden in de jaren tachtig van de vorige eeuw dit individuele bezit. Overheidsbedrijven werden geprivatiseerd en de economie werd overgelaten aan de markt.

Samen zoeken naar spullen om te delen foto: Roos van der Sanden
Samen zoeken naar spullen om te delen foto: Roos van der Sanden

Rond 2010 begon de deeleconomie ineens hard te groeien, door een combinatie van factoren. Er kwam meer oog voor duurzaamheid door oprakende grondstoffen. Door de kredietcrisis konden mensen zich minder aankopen veroorloven. En de populariteit van internet nam enorm toe. Dat gaf de deeleconomie de grootste boost, want op virtuele platforms en apps ontdek je waar je een deelauto kunt vinden, welke buur een barbecue aan je wil uitlenen en op welke bank je kunt slapen tijdens je vakantie.

Groei

Delen is het nieuwe hebben. Volgens Time magazine van 17 maart 2011 zal delen de wereld in slechts tien jaar tijd compleet veranderen. Die deelrevolutie is nu al zichtbaar. Vier op de vijf Nederlanders deelt weleens een auto, maaltijd, krant, kleding of woning, blijkt uit een studie van het kenniscentrum voor burgerschap en internationale samenwerking NCDO. Rachel Botsman, auteur van What’s mine is yours, schat dat er wereldwijd 26 miljard dollar wordt uitgegeven in de deelindustrie.

Het Economisch Bureau van ING schatte op basis van onderzoek in juni 2015 onder duizend Nederlanders dat er 40 tot 60 miljoen rondgaat in de Nederlandse deeleconomie, en dat daaraan 550.000 mensen deelnemen. Dat is slechts 0,01 procent van het Bruto Binnenlands Product, maar dat is wel een erg conservatieve schatting. De ING liet immers initiatieven zoals Thuisafgehaald en taxidienst Uber buiten beschouwing. Bovendien verwachtte Airbnb alleen in Amsterdam al meer dan 110 miljoen euro om te zetten in 2015. Dat cijfer dateert overigens van na het ING-onderzoek.

Een boor van een buurtgenoot lenen gaat eenvoudig met behulp van de deeleconomie (en aardige buren) foto: Roos van der Sanden
Een boor van een buurtgenoot lenen gaat eenvoudig met behulp van de deeleconomie (en aardige buren) foto: Roos van der Sanden

Initiatieven die met gesloten beurzen werken, zoals Peerby, kwamen in het ING-onderzoek niet aan bod. Ook die kunnen een bijdrage leveren aan verandering van de samenleving, al gaat er geen geld in om. En betaalde initiatieven hebben meer impact dan alleen een financiële, ontdekten onderzoekers van Stipo, een interdisciplinair team dat zich bezighoudt met de ontwikkeling van steden, wijken en regio’s. Ze hield een enquête onder ongeveer duizend gebruikers van Thuisafgehaald, Peerby en zorgplatform Zorgvoorelkaar. Een kwart van de gebruikers van Thuisafgehaald is door het delen van spullen en eten positiever gaan denken over hun buurtgenoten; dat geldt voor 20 procent van de respondenten bij Peerby. Bij de anderen veranderde het beeld over hun buurtgenoten niet. Zij deden wel nieuwe contacten op. Gebruikers groeten elkaar op straat en maken soms een praatje. De deelnemers aan Zorgvoorelkaar worden meestal wel door stadsgenoten, maar niet per se door buurtgenoten geholpen. Dat verklaart dat van hen slechts 12 procent positiever over hun buurtgenoten is gaan denken.

Het deelvirus wordt de komende jaren nog verder verspreid, denkt het ING Economisch Bureau, net als NCDO en Time Magazine. In 2015 kan het aantal Nederlandse deelnemers aan betaalde initiatieven volgens ING al groeien tot 1 miljoen huishoudens.

Auto delen foto: Roos van der Sanden
Auto delen foto: Roos van der Sanden

Vruchten plukken

Dit boek laat zien hoe veelomvattend samen delen is, met een kijkje in de geschiedenis en in de toekomst, en veel praktische do’s en don’ts. Hoe kom je aan betaalbare maaltijden uit je buurt en slaap je op de bank van een ander? Samen een auto delen klinkt leuk, maar hoe werkt het met sleutels uitwisselen, benzine of pech onderweg? Hoe pluk je de vruchten van samen delen zonder af te knappen op de keerzijden ervan? Om daar achter te komen, hebben wij ons niet alleen in de deeleconomie verdiept, maar namen we er ook actief aan deel. Daarover schreven we al eerder voor de rubriek ‘Zo doe je dat’ in het tijdschrift Genoeg. We aten bijvoorbeeld garnalen van de buren via Thuisafgehaald, reden tijdelijk in een Porsche, leenden tuingereedschap, begonnen een tuin met buurtgenoten en sliepen in vreemde bedden.

delendoejezo!Met Delen doe je zo willen we laten zien wat mensen drijft om hun auto, tuin, gereedschap, accommodatie, eten, kennis en zorg met wildvreemden te delen. Wat krijgen ze ervoor terug? Onze eigen ervaring is dat je niet alleen toegang krijgt tot veel extra spullen en diensten, maar ook veel sympathieke mensen treft die je nog niet kende. Hopelijk inspireert ons boek je om, net als wij, meer te gaan delen met anderen. Zodat je leven goedkoper, groener, socialer en spannender wordt.